เขียนโดย Yanisa Chubplun
เมื่อธุรกิจเริ่มมองหาโอกาสในต่างประเทศ หลายธุรกิจก็มักมีหลายอย่างที่อยากเริ่มทำทันที ทั้งเว็บไซต์ภาษาอังกฤษ การทำ SEO การประชาสัมพันธ์ การเปิดช่องทางโซเชียลมีเดียใหม่ ไปจนถึงการลงโฆษณาเพื่อให้คนในตลาดเป้าหมายเริ่มเห็นแบรนด์
ปัญหาคือเวลา งบประมาณ และจำนวนคนในทีมมีจำกัด การเริ่มทุกอย่างพร้อมกันอาจทำให้ทรัพยากรถูกกระจายออกไปจนยากที่จะเห็นว่าอะไรได้ผลจริง
ก่อนตัดสินใจว่าจะใช้ช่องทางไหน จึงมีคำถามที่สำคัญกว่านั้น คือ ตลาดแรกที่ต้องการไปคือที่ไหน คนที่ต้องการเข้าถึงในตลาดนั้นคือใคร และข้อมูลที่แบรนด์มีอยู่วันนี้เพียงพอให้คนกลุ่มนั้นเข้าใจและเชื่อถือเราหรือยัง
เพราะการสร้างการมองเห็นในต่างประเทศไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการทำให้แบรนด์อยู่ทุกที่ แต่อาจเริ่มจากการทำให้คนที่ใช่เจอเราในตลาดที่ใช่ก่อน
1. เลือกตลาดให้ชัด ก่อนเลือกช่องทาง
SEO, PR, social media หรือโฆษณาเป็นเครื่องมือ แต่เครื่องมือจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อเรารู้ก่อนว่ากำลังพยายามเข้าถึงใครและต้องการแก้ปัญหาอะไร
กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ (DITP) แนะนำให้ผู้ประกอบการศึกษาแนวโน้มความต้องการ พฤติกรรมผู้บริโภค สภาพการแข่งขัน รวมถึงทำความเข้าใจโครงสร้างและช่องทางการกระจายสินค้าในตลาดเป้าหมาย ซึ่งอาจแตกต่างจากสิ่งที่ธุรกิจคุ้นเคยในประเทศไทย
ในมุมของการสื่อสาร หลักคิดเดียวกันนี้มีความสำคัญไม่แพ้กัน
ลองนึกถึงธุรกิจไทยที่ต้องการเข้าไปในสามตลาดพร้อมกัน แม้สินค้าหรือบริการจะเหมือนเดิม แต่คนที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจ ช่องทางที่ใช้ค้นหาข้อมูล คำที่ใช้เรียกสินค้า หรือสิ่งที่ลูกค้าให้ความสำคัญอาจแตกต่างกันทั้งหมด
ในบางตลาด ลูกค้าอาจเริ่มจากการค้นหาใน Google ขณะที่อีกตลาดหนึ่ง ความน่าเชื่อถือจากสื่อเฉพาะทาง งานแสดงสินค้า พาร์ตเนอร์ หรือเครือข่ายในอุตสาหกรรมอาจมีบทบาทมากกว่า
ดังนั้น ก่อนถามว่า “เราควรเริ่มทำ SEO หรือ PR ก่อน” คำถามที่ควรถามอาจเป็นว่า คนที่เราต้องการเข้าถึงในตลาดนี้กำลังหาข้อมูลจากที่ไหน และอะไรมีผลต่อการตัดสินใจของพวกเขา
International Trade Administration (ITA) ของสหรัฐฯ ก็แนะนำให้เริ่มจากการพิจารณาขนาดและทิศทางของตลาด ดูว่าความต้องการกำลังเพิ่มขึ้นหรือลดลง มีคู่แข่งมากแค่ไหน และตลาดใดคุ้มค่ากับการนำทรัพยากรเข้าไปลงทุนเพิ่มเติม
สำหรับธุรกิจขนาดเล็ก ITA เสนอให้เริ่มสำรวจตลาดที่มีศักยภาพมาศึกษาให้ละเอียดก่อน และอาจทดลองตลาดหนึ่งก่อนแล้วจึงค่อยขยายต่อเมื่อมีประสบการณ์มากขึ้น
สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การหาตลาดให้ได้มากที่สุด แต่คือการเลือกตลาดที่มีเหตุผลรองรับมากพอที่จะเริ่มเรียนรู้ได้จริง
ลองนึกถึงบริษัทไทยที่ต้องการเริ่มหาลูกค้าแบบ B2B ในต่างประเทศ หากทีมเริ่มจากการแปลเว็บไซต์ ลงโฆษณา และติดต่อสื่อพร้อมกัน โดยยังไม่รู้ว่าคนที่ต้องการเข้าถึงคือใครหรือกำลังมองหาอะไร งบประมาณอาจถูกใช้ไปหลายทางโดยยังยากที่จะบอกว่าอะไรได้ผล
แต่ถ้าเริ่มจากการดูว่าใครมีส่วนในการตัดสินใจ คนกลุ่มนั้นใช้คำอะไรในการค้นหาบริการ ต้องการเห็นข้อมูลหรือผลงานแบบไหนก่อนติดต่อ และมักหาข้อมูลจากช่องทางใด ทีมก็จะตัดสินใจได้ง่ายขึ้นว่าควรเริ่มจากการปรับเว็บไซต์ สร้างความน่าเชื่อถือผ่าน PR หรือทดลองเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายด้วยโฆษณาก่อน
2. การมองเห็นเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ความเข้าใจคือสิ่งที่ต้องตามมา
สมมติว่าการทำ SEO หรือประชาสัมพันธ์เริ่มได้ผล และมีคนในตลาดใหม่ค้นเจอชื่อบริษัท สิ่งที่เกิดขึ้นต่อจากนั้นสำคัญไม่แพ้กัน
เมื่อคนที่ไม่เคยรู้จักแบรนด์มาก่อนเข้ามาที่เว็บไซต์ เขาสามารถเข้าใจได้หรือไม่ว่าเราทำอะไร ทำงานกับใคร และมีเหตุผลอะไรที่ทำให้เขาควรสนใจต่อ
เว็บไซต์อาจมีข้อมูลครบทุกอย่างในมุมของคนที่ทำงานอยู่ในบริษัท แต่สำหรับคนที่เพิ่งเข้ามาครั้งแรก ข้อมูลเดียวกันอาจยังไม่ตอบคำถามพื้นฐานของเขา
ตัวอย่างเช่น หน้า Services อาจบอกชื่อบริการครบ แต่ไม่ได้อธิบายว่าบริการนั้นช่วยแก้ปัญหาอะไร หรือหน้า Case Studies อาจมีผลงานจำนวนมาก แต่ไม่มีบริบทที่ช่วยให้ลูกค้าต่างประเทศเข้าใจว่าประสบการณ์เหล่านั้นเกี่ยวข้องกับธุรกิจของเขาอย่างไร
ก่อนเพิ่มงบเพื่อพาคนเข้ามาที่เว็บไซต์มากขึ้น ทีมจึงควรกลับมาดูสิ่งที่แบรนด์มีอยู่แล้วด้วย เช่น
- คำอธิบายบริษัทเข้าใจง่ายสำหรับคนที่ไม่รู้จักเราหรือไม่
- บริการแต่ละอย่างบอกชัดหรือยังว่าเหมาะกับใคร
- มีผลงานหรือกรณีศึกษาที่ช่วยยืนยันประสบการณ์หรือไม่
- มีข้อมูลที่แสดงให้เห็นว่าเรามีประสบการณ์และพร้อมทำงานกับลูกค้าต่างประเทศหรือไม่
- เมื่อสนใจแล้วสามารถหาช่องทางติดต่อได้ง่ายหรือไม่
เป้าหมายจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวนคนที่เห็นแบรนด์ แต่คือการทำให้คนที่เข้ามา เข้าใจว่าแบรนด์เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เขากำลังมองหาอย่างไร
เพราะการมองเห็นที่มากขึ้นอาจไม่สร้างโอกาสทางธุรกิจ หากสิ่งที่คนเห็นหลังจากนั้นยังไม่ชัดพอ
3. การปรับให้เข้ากับตลาด มากกว่าแค่การแปลภาษา
หนึ่งในสิ่งแรกที่ธุรกิจมักทำเมื่อต้องการไปต่างประเทศ คือการแปลเว็บไซต์หรือสื่อการตลาดเป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ยังไม่ใช่ทั้งหมดของการปรับเนื้อหาให้เหมาะกับตลาด (localisation)
การแปลช่วยให้ข้อความเดิมสื่อสารได้ในอีกภาษา แต่การปรับเนื้อหาให้เหมาะกับตลาด (localisation) ต้องตอบอีกคำถามว่า ข้อความนี้ยังมีความหมายและน่าเชื่อถือสำหรับคนในตลาดนั้นหรือไม่
บางครั้งสิ่งที่ต้องปรับอาจไม่ใช่ภาษา แต่เป็นวิธีอธิบายธุรกิจ คำที่ใช้เรียกบริการในประเทศไทยอาจไม่ใช่คำเดียวกับที่ลูกค้าในต่างประเทศใช้ค้นหา ตัวอย่างหรือบริบทที่คนไทยเข้าใจทันทีอาจต้องมีคำอธิบายเพิ่มเติม และข้อมูลที่สร้างความมั่นใจให้ลูกค้าในไทยอาจไม่ใช่ข้อมูลเดียวกับที่คนในตลาดใหม่อยากเห็นก่อนติดต่อบริษัท
ITA เองก็แนะนำให้ธุรกิจพิจารณาตั้งแต่ขั้นศึกษาตลาดว่า ชื่อสินค้าหรือข้อความเมื่อนำไปใช้ในอีกภาษาหนึ่งยังสื่อความหมายได้ถูกต้องและเหมาะสมหรือไม่
เรื่องนี้ยังมีผลกับเว็บไซต์โดยตรง
Google Search Central แยกแนวทางสำหรับเว็บไซต์หลายภาษาออกจากเว็บไซต์ที่ต้องการสื่อสารกับผู้ใช้ในหลายประเทศหรือภูมิภาค และแนะนำให้จัดโครงสร้างเว็บไซต์ให้ชัดเจนว่าแต่ละหน้าเหมาะกับผู้ใช้ภาษาและพื้นที่ใด
นอกจากนี้ Google ยังแนะนำให้แต่ละเวอร์ชันภาษาใช้ URL แยกจากกัน หลีกเลี่ยงการใช้หลายภาษาปะปนกันในหน้าเดียว ทั้งในเนื้อหาและเมนูนำทาง (navigation) และเปิดโอกาสให้ผู้ใช้เลือกเวอร์ชันภาษาที่ต้องการได้เอง
นอกจากนี้ Google ยังใช้สัญญาณหลายอย่างเพื่อทำความเข้าใจว่าหน้าเว็บไซต์กำลังมุ่งไปยังตลาดไหน เช่น ภาษาที่ใช้ สกุลเงิน ที่อยู่ หมายเลขโทรศัพท์ในพื้นที่ รวมถึงลิงก์จากเว็บไซต์ท้องถิ่น
สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่าการมีเว็บไซต์ภาษาอังกฤษหนึ่งเวอร์ชันไม่ได้หมายความว่าเว็บไซต์นั้นจะเหมาะกับทุกตลาดโดยอัตโนมัติ
ก่อนขยายเว็บไซต์ไปอีกภาษา จึงควรถามมากกว่าว่า “เราแปลครบหรือยัง” แต่ควรถามว่า “ถ้าคนในตลาดนั้นเข้ามาอ่าน เขาจะเข้าใจเราในบริบทของเขาหรือไม่”
4. SEO, PR และโฆษณา ไม่จำเป็นต้องเริ่มพร้อมกัน
เมื่อรู้แล้วว่าต้องการเข้าถึงใครและตลาดไหน ขั้นต่อไปคือเลือกเครื่องมือให้ตรงกับปัญหาที่ต้องแก้
ถ้าคนในตลาดนั้นกำลังค้นหาสินค้าหรือบริการประเภทเดียวกับที่ธุรกิจนำเสนออยู่แล้ว แต่เว็บไซต์ของเรายังไม่ถูกพบ การทำ SEO อาจเป็นจุดที่ควรให้ความสำคัญ เพราะช่วยให้แบรนด์ปรากฏในช่วงที่คนกำลังมองหาข้อมูลหรือเปรียบเทียบทางเลือก
แต่ถ้าปัญหาไม่ได้อยู่ที่การค้นหา แต่อยู่ที่คนยังไม่รู้จักบริษัทหรือยังไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อถือแบรนด์จากอีกประเทศหนึ่ง การประชาสัมพันธ์อาจตอบโจทย์มากกว่า
การปรากฏในสื่อที่กลุ่มเป้าหมายรู้จัก การมีมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญ หรือการนำเสนอเรื่องราวที่เชื่อมโยงกับประเด็นในตลาดนั้น สามารถช่วยให้แบรนด์เริ่มสร้างบริบทและความน่าเชื่อถือก่อนที่จะคาดหวังให้คนค้นหาชื่อบริษัทเอง
ส่วนสื่อแบบชำระเงิน (paid media) อาจเหมาะกับอีกสถานการณ์หนึ่ง เช่น เมื่อต้องการดูว่ากลุ่มเป้าหมายแบบใดตอบสนองต่อข้อเสนอ ต้องการทดสอบข้อความหลายแบบ หรืออยากสร้างการเข้าถึงในช่วงเวลาที่สั้นกว่า แต่การเพิ่มผู้เข้าชมเว็บไซต์ (traffic) เพียงอย่างเดียวอาจยังไม่พอ หากเว็บไซต์ยังไม่พร้อมรองรับคนที่เข้ามา
ถ้าคนคลิกโฆษณาเข้ามาแล้วเจอเว็บไซต์ที่ยังอธิบายบริการไม่ชัด หรือไม่มีข้อมูลที่ตอบคำถามพื้นฐาน การเพิ่มงบก็อาจเพียงเพิ่มจำนวนคนที่เข้ามาแล้วออกไป
เพราะฉะนั้น คำถามไม่จำเป็นต้องเป็นว่า SEO, PR หรือ paid media อะไรดีที่สุด
คำถามที่มีประโยชน์กว่าคือ ตอนนี้อุปสรรคสำคัญที่สุดของแบรนด์ในตลาดนี้คืออะไร
- ถ้ายังไม่มีคนเห็นแบรนด์ อาจต้องเพิ่มการมองเห็น (visibility)
- ถ้ามีคนเห็นแล้วแต่ยังไม่เข้าใจ อาจต้องปรับข้อความที่ใช้สื่อสาร (message)
- ถ้าเข้าใจแล้วแต่ยังไม่เชื่อถือ อาจต้องเพิ่มข้อมูลที่ช่วยยืนยันความน่าเชื่อถือ (proof points) หรือการยืนยันจากแหล่งภายนอก (third-party credibility)
- ถ้าทุกอย่างเริ่มพร้อมแล้ว แต่ยังไม่รู้ว่ากลุ่มไหนตอบสนองดีที่สุด การทดลองผ่านสื่อแบบชำระเงิน (paid media) อาจช่วยให้ทีมเรียนรู้ได้เร็วขึ้น
เมื่อมองแบบนี้ แต่ละช่องทางจะมีหน้าที่ของตัวเอง และธุรกิจก็ไม่จำเป็นต้องเริ่มทุกอย่างพร้อมกัน
ก่อนเริ่มตลาดใหม่ ให้ลองเช็ก 5 เรื่องนี้
- ตลาดนี้มีความต้องการที่เราพอมองเห็นแล้วหรือยัง และมีเหตุผลอะไรที่ทำให้ธุรกิจควรเริ่มจากตลาดนี้
- เรารู้หรือยังว่าต้องการเข้าถึงใคร และคนกลุ่มนั้นมีส่วนกับการตัดสินใจอย่างไร
- เมื่อคนเจอแบรนด์แล้ว เขาเข้าใจสิ่งที่เราทำหรือไม่ เว็บไซต์และข้อมูลที่มีอยู่ตอบคำถามพื้นฐานของเขาได้หรือยัง
- เรามีข้อมูลอะไรที่ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือ เช่น ผลงาน กรณีศึกษา ประสบการณ์ หรือข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับตลาดนั้น
- ปัญหาหลักตอนนี้คืออะไร คนยังไม่เห็นแบรนด์ เห็นแล้วแต่ยังไม่เข้าใจ หรือเข้าใจแล้วแต่ยังไม่มีเหตุผลมากพอที่จะเชื่อถือ
คำตอบของห้าข้อนี้จะช่วยให้การเลือกช่องทางง่ายขึ้น เพราะทีมไม่ต้องเริ่มจากคำถามว่า “ควรทำอะไรเพิ่มอีก” แต่เริ่มจากการดูว่า “ตอนนี้มีอะไรที่ต้องแก้ก่อน”
5. เริ่มให้ชัด เรียนรู้ แล้วค่อยขยาย
การเข้าสู่ตลาดต่างประเทศในช่วงแรกอาจมองเป็นการทดลองที่มีเป้าหมายชัด มากกว่าการเปิดตัวครั้งใหญ่ในหลายประเทศพร้อมกัน
ITA แนะนำว่าสำหรับธุรกิจขนาดเล็ก การเริ่มสำรวจตลาดประมาณ 3–5 แห่งอาจเพียงพอสำหรับช่วงแรก และยังเสนอว่าสามารถทดลองตลาดหนึ่งก่อนแล้วจึงค่อยไปยังตลาดรองเมื่อมีประสบการณ์มากขึ้น
สำหรับการสื่อสาร ธุรกิจอาจทำให้ขอบเขตแคบกว่านั้นได้อีก เช่น เริ่มจากตลาดที่มีความสำคัญที่สุดหนึ่งแห่ง กลุ่มเป้าหมายหลักหนึ่งหรือสองกลุ่ม และเลือกช่องทางเพียงไม่กี่ช่องทางที่ช่วยแก้ปัญหาหลักในช่วงนั้น
จากนั้นค่อยดูสิ่งที่เกิดขึ้นจริง
- คนค้นหาชื่อแบรนด์หรือบริการด้วยคำแบบไหน
- หน้าไหนของเว็บไซต์ได้รับความสนใจมากที่สุด
- คำถามอะไรที่ลูกค้าหรือพาร์ตเนอร์ถามซ้ำ
- กรณีศึกษาหรือข้อมูลแบบไหนช่วยให้การพูดคุยเดินหน้าต่อ
- ช่องทางไหนพาคนที่ตรงกลุ่มเข้ามามากกว่าการสร้างตัวเลข traffic เพียงอย่างเดียว
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทีมเข้าใจตลาดจากพฤติกรรมจริงมากขึ้น และสามารถนำกลับไปปรับเว็บไซต์ เนื้อหา ข้อความที่ใช้สื่อสาร รวมถึงการตัดสินใจว่าจะลงทุนกับช่องทางใดเพิ่มเติม
เมื่อมีข้อมูลจากตลาดแรก การขยายไปตลาดถัดไปก็ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากศูนย์อีกครั้ง ทีมจะรู้มากขึ้นว่าอะไรควรทำซ้ำ อะไรต้องปรับให้เข้ากับบริบทใหม่ และอะไรไม่จำเป็นต้องทำตั้งแต่แรก
การขยายไปต่างประเทศจึงไม่ได้หมายความว่าแบรนด์ต้องปรากฏอยู่ทุกประเทศ เปิดทุกช่องทาง หรือทำทุกอย่างให้ครบตั้งแต่วันแรก
สิ่งที่สำคัญกว่าคือการตอบให้ได้ว่า เราต้องการให้ใครเจอเรา เขาควรเจอเราในตลาดไหน และเมื่อเจอแล้ว เรามีข้อมูลมากพอที่จะทำให้เขาเข้าใจและเชื่อถือแบรนด์หรือยัง
เมื่อสามเรื่องนี้ชัด การเลือก SEO, PR, paid media หรือช่องทางอื่นก็จะไม่ใช่การทำตามรายการสิ่งที่คิดว่าธุรกิจต่างประเทศ “ควรมี” แต่เป็นการเลือกเครื่องมือให้ตรงกับปัญหาที่ต้องแก้จริง
“การไปต่างประเทศไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการทำให้แบรนด์เป็นที่รู้จักในทุกที่ แต่ควรเริ่มจากการทำให้แบรนด์ถูกค้นพบ เข้าใจได้ และน่าเชื่อถือในตลาดที่สำคัญก่อน”
หากต้องการวางแผนการสื่อสารสู่ตลาดต่างประเทศ ศึกษาบริการประชาสัมพันธ์และการตลาดแบบบูรณาการของ Foundeast
